Das Kabinett des Doktor Caligari

"We'll leave it up to her. But whatever happens, we shall remain friends."

Ας γυρίσουμε λίγο πίσω στον κινηματογράφο, τόσο πίσω που να σταματήσουν να μιλάνε οι ηθοποιοί. Ναι στην περίοδο του Βωβού κινηματογράφου. Όχι δεν σημαίνει υποχρεωτικά Τσάπλιν αυτό, τέτοιες γενικεύσεις πότε δεν ήταν σωστές. Βέβαια πολλοί θα δυσανασχετήσουν με την προοπτική να δούνε μια τόσο παλιά ταινία, άλλα αυτό λέγεται προκατάληψη. Για να μην πω ότι μια τέτοια επιλογή δίνει την απάντηση και στο μεγάλο δίλημμα, μουσική ή ταινία. Τα κάνεις και τα δύο ταυτόχρονα και είσαι άρχοντας. Φτάνει να διαλέξεις κάτι που να ταιριάζει με την υπόθεση και πρακτικά δεν χάνεις τίποτα. Για να μην αρχίσω τώρα  για το πόσο διαφορετικές είναι οι ερμηνείες πριν και μετά την φώνη στην μεγάλη οθόνη...

Παρά τους τεχνικούς περιορισμούς, που αφελώς κανείς ίσως υπέθετε, ότι θα περιόριζαν την υπόθεση στα στοιχειώδη, κάτι τέτοιο δεν θα μπορόυσε να είναι περισσότερο αναληθές. Προειδοποιώ από τώρα για την σωρεία spoiler(s), άλλα είναι κάποια θέματα που πρέπει να θίξω, και αλλιώς δεν μπορώ. Ε κανείς δεν είναι και τέλειος, μας λέγανε και από μικρούς για παρηγοριά.  Χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση, προχωρώ στο δια ταυτά.

Φίλοι/γνωστοί κάθονται σε παγκάκι. Ένας από αυτούς αφηγείται παλιές ιστορίες για μια σειρά από δολοφονίες που τάραξε το ήρεμο και ειρηνικό χωριό του. Πιο συγκεκριμένα, σε ένα πανηγύρι με αρκουδόγυφτους, μαλλί της γριάς κλπ, σκάει ο μυστηριώδης Dr.Caligari. Θέαμα του ο υπνοβάτης Ceasar, με κληρονομικό χάρισμα και υψηλή ενόραση, σε φιλικές τιμές και εγγυημένες προβλέψεις, χιλιάδες ευχαριστημένους πελάτες. Προβλέπει τον πρώτο φόνο, γίνεται, και συνεχίζουν να πεθαίνουν και να αναστένονται και να ψάχνουμε την άκρη.  Προφάνως και υπεύθυνος είναι ο Caligari και η μαριονέττα του, τα περιμέναμε αυτά.

Τώρα η πρώτη ανατροπή. O Caligari  έχει διπλή ταυτότητα. Δεν είναι μόνο περιέργος με τσαντίρι στο πανηγύρι, άλλα και διευθυντής σε τρελάδικο με -μυστική- εμμονή/ενασχόληση με τον αυθεντικό-εγκληματία Caligari των 1700s. Και για να μην μπερδευόμαστε, η ικανοποίηση της εμμονής του είναι ο μιμητισμός, άλλος δρόμος δεν υπάρχει. Τώρα ίσως είμαι αφελής, άλλα δεν περίμενα και ανατροπές. Βέβαια, κατάληξη δίνεται στην ταινία μόνο όταν αγγίξει ο θεατής το τελευταίο επίπεδο αντιλήψης, όταν δηλαδή συνειδητοποιήσει πώς τόση ώρα παρακολουθούσε τα μυθεύματα του πραγματικού τρελλού, του πρωταγωνιστή της ταινίας δηλαδή. Φυσικά ο "Caligari" καταλαβαίνει τι φταίει, και μας υπόσχεται πως θα τον θεραπέψει τον σαλεμένο, μην πάμε και σπίτια με την πίκρα.

Πρώτη παρατήρηση. Αυτή η τελευταία ανατροπή, ότι δηλαδή όλα ήταν της φαντασίας ενός τρελλού, δεν ήταν το τέλος που έγραψαν οι σεναριογράφοι, αλλά ο παραγωγός δεν ήθελε να έχει άσχημο τέλος το θριλεράκι του. Είπαμε να τρομάξουνε ο παππούς και η γιαγιά , άλλα μην μας πάρουνε και με τις πέτρες. Η λογοκρισία ήταν ανέκαθεν παρούσα στο κινηματογράφο, για να μην έχουμε και αυταπάτες.

Άυτα με την υπόθεση, για να αναφερθούμε για λίγο και σε θέματα τεχνικής και αισθητικής. Η ταινία έγινε διάσημη άναμεσα σε άλλα και για τα "εξπρεσιονιστικά" σκηνικά της  και τις σκιές, ενώ θεωρείται ότι επηρέασε σημαντικά είδη όπως το φιλμ νουάρ και τα μετέπειτα θρίλερ, όμως θα αποφύγω να αναφερθώ σε πράγματα τα οποία τα βλεπείς και τα καταλαβένεις αμέσως και αν  στα περιγράφουν για δυο ώρες, συνεχίζεις να μην έχεις ιδέα.

Η ταινία προχώρησε σε πολλές καινοτομίες, πέρα από τις σεναριακές που προανέφερα, ξεπερνώντας αρκετές τεχνικές δυσκολίες της εποχής. Το μακιγιάζ του υπνοβάτη και των υπόλοιπων χαρακτήρων, όπως για παραδείγμα της παρθένας που ερωτεύονται όλοι, ή του αγροίκου δολοφόνου, είναι τόσο μακριά από τα σημερινά δεδομένα, που τραβάει σίγουρα την προσοχή.

Ο σκηνοθέτης αποδεικνύεται εφευρετικός, μετα από την επιλογή των σκηνικών, και στην απεικόνιση της μέρας και της νύχτας. Η μέρα είναι τραβηγμένη σε τόνους σέπια και η νύχτα σε μπλεδίζοντες α/μ. Έτσι τονίζεται η ιδιαίτερης σημασίας για το έργο εναλλαγή μέρας και νύχτας, με τους φόνους να συμβαίνουν το βράδι, και την προσπάθεια να έρθουν στο φως στοιχεία που θα οδηγήσουν στην σύλληψη του δολοφόνου, να καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Επίσης οι σκηνές της επίθεσης του υπνοβάτη, είναι από τις πιο προσεγμένες που έχω δει γενικά σε ταινία. Οι χαρακτήρες τοποθετούνται ωραία σε αυτές και αποκρύπτονται αρκετά  στοιχεία, ώστε να εξυπηρετηθεί η υπόθεση, ενώ ταυτόχρονα επιτυγχάνεται ένα σπάνιο αισθητικό αποτέλεσμα.

 

Ωραία και ενδιαφέρουσα ταινία, μικρή σε διάρκεια και ελαφρυά, που με το πέρασμα του χρόνου απέκτησε επιπλέον ενδιαφέρον ως αφετηρία κινηματογραφικών  ρευμάτων αλλά και ως αποτύπωση της ζωής των ανθρώπων, που τόσο άλλαξε έκτοτε.

Download και stream εδω.